fbpx
In Schitterende Isolatie | column

Verveling, somberheid, Acedia

Via social media krijgen we in coronatijd dagelijks een hausse aan motiverende teksten te zien. Inspirerende citaten met hashtags als #selfcare #justdoit of #positivity. We besteden uren op de bank of in bed met het scrollen door al dit motiverends. De vraag is of deze teksten, die we via onze feed als mentale voeding tot ons nemen, ook echt bijdragen aan onze productiviteit en levensgeluk. Als ik mijn eigen social mediagebruik analyseer, lijkt het er eerder op dat ik ga scrollen als ik in een soort apathische houding ben beland. Ondertussen voel ik me met iedere like en scroll slechter over mezelf. Herkenbaar? 

Waar heb ik eigenlijk precies last van als ik me niet los kan maken van Instagram, Facebook of al die andere ‘sociale’ media? Luiheid? Somberheid? Wat is de kern van het probleem? Is het een slechte stemming, verveling, gebrek aan discipline of nog iets heel anders? Is er, behalve een psychologie, ook een theologie van de Apathie? Toen ik op zoek ging naar die theologie, kwam ik een boek tegen dat een verrassend licht wierp op mijn malaise. Het boek heet The Noonday Devil: Acedia, the Unnamed Evil of our Times en is geschreven door Benedictijner monnik Jean-Charles Nault. 

‘The Noonday Devil’ of ‘Acedia’ is de duivel(in) – want de verleidster was meestal vrouwelijk, zie Eva, maar daarover later meer – die rond een uur of twaalf de woestijnvaders lastigviel met geraffineerde voorstellen om zich over te geven aan de meest verleidelijke uitspattingen. Zoiets als Instagram in de vroege middeleeuwen dus, maar dan zonder wifi. Acedia werd gezien als een uiting van een soort algehele lamlendigheid. Het werd als zo’n banale zonde gezien, dat je er volgens Dante zelfs niet mee in de hel kwam. Acedia heeft de volgende symptomen: instabiliteit, te veel bezig zijn met je gezondheid, een afkeer van fysiek werk, nalatigheid in het nakomen van regels, en een algemeen gevoel van ontmoedigd zijn. 

De instabiliteit heeft te maken met dat je telkens op zoek bent naar afleiding.  Ook als dat is in de vorm van steeds een andere opleiding of hobby, dan lijd je aan Acedia. Te veel bezig zijn met je gezondheid is volgens Dom Jean-Charles ook minder positief dan wij denken. Het kan ook betekenen dat je alleen maar bezig bent met je lichaam te disciplineren en dat je geest totaal verwaarloost. Het slecht nakomen van regels betekent zoveel als je verplichtingen niet nakomen. Niet alleen de kantjes ervan af lopen, maar ook te hard werken kan een teken zijn van een algemeen gevoel van ontmoedigd zijn of troosteloosheid. Door Acedia ga je uiteindelijk zelfs twijfelen aan je levensstaat of aan je roeping. Je hebt het gevoel dat je nooit gaat bereiken wat je moet bereiken en dat het, kort gezegd, allemaal geen zin heeft. Je hebt geen innerlijke kracht meer en dus vlucht je in luiheid, te hard werken, of niks doen. 

Het is wel even wennen, dit. We hebben allemaal geleerd om onze sombere gevoelens te pathologiseren. We gebruiken zinnen als “ik ben depri” of “ik ben daar zo autistisch in”. Zou een bredere definitie van apathie een meer waarheidsgetrouw mensbeeld geven? Jezelf nergens toe kunnen zetten, kan een signaal zijn dat er meer aan de hand is dan je denkt. Apathie is eigenlijk het tegenovergestelde van volharding.

Volharding als je moedeloos bent klinkt misschien zwaar, maar het is best simpel. Door trouw te blijven aan je leven zoals dat is, de plichten die je nu hebt te doen, kun je je gevoel van malaise overwinnen. Door je vast te houden aan je dagelijkse taken als aan een Stairway to heaven en door te klimmen in vertrouwen, kun je zelfs de ernstigste moedeloosheid verslaan en groeien als persoon. 


De volgende keer dat je dus moedeloos dingen voor je uit aan het schuiven bent, en je je realiseert dat je tijd op sociale media je geen levende contacten brengt, lees dan misschien een keer dit citaat van de woestijnmonnik Arsenius (4e eeuw). ‘Ga naar je kamer, eet iets, slaap en doe even geen werk maar verlaat onder geen beding je kamer!’ Ga even Echt Niets Doen om weer iets te kunnen doen! Is dat niet een geweldige uitdaging nu de lock down over is en we massaal worden gemaand ons als vanouds te gaan vermaken? Gewoon omdat het weer kan?

Heleen Robben
Lab docent Vrije Hogeschool

Lees ook de andere columns. In de reeks ‘In schitterende isolatie’ verschenen eerder:
1- De scheppende mens – Gerrie Strik
2- Brave New World – Klaas van Egmond
3- ‘Zij heeft pas een roeping’ – Joost Röselaers

4- Weerstand overwinnen – Flore Lutters
5- Je Droom Leven – Gerrie Strik

6- Het doet is het dal – Harry Starren
7- Narcissus Online – Gerrie Strik

Beeld: Robin Worrall

Deel deze pagina: