fbpx
In Schitterende Isolatie | column

Van tijd hebben naar tijd zijn | Joke Hermsen

Rust wordt sinds de oudheid als voorwaarde voor het creatieve denkproces beschouwd. Niet alleen door geleerde filosofen, maar ook door veel schrijvers en dichters: ‘Creativiteit komt rechtstreeks voort uit niets doen,’ zoals Agatha Christie schreef. Mijmeren, dagdromen of niets doen zijn niet alleen van belang voor ons mentale en fysieke welzijn, maar ook voor onze verbeeldingskracht. Er is rust en verstilde tijd nodig om onze innerlijke reflectie op gang te brengen.

Hoe gaan we hiermee om in Corona tijd? Velen van ons leefden voor de pandemie op enigszins gespannen voet met de tijd, want vaak geplaagd door het gevoel van tijdstress of tijdgebrek. Van de ene op de andere dag werden we – als we tenminste niet in de zorg, onderwijs of transport werkten – ondergedompeld in zeeën van tijd. Wat deed dit met ons en met onze ervaring van tijd?

Het was wennen in het begin. De tijd was ineens aan ons, maar hoe geef je die verhouding van zelf tijd zijn vorm? We hadden immers geleerd om tijd vooral aan het werkwoord ‘hebben’ te verbinden. Tijd was een kwestie van al dan niet ‘tijd hebben’ voor werk, afspraken, deadlines, examens en overige verplichtingen. Tijd was daarnaast uitgegroeid tot het meetinstrument voor de hoogte van ons salaris, aangezien we in uren uitbetaald worden.

Dit alles leidde tot een ‘vereconomisering’ van tijd: tijd is in de loop van de 20e eeuw ‘geld’ geworden. Binnen de filosofie wordt dit als een grove reductie gezien. Want we vergeten daarbij dat we zelf ook tijd zijn. Tijd is zelfs het fundament onder ons bestaan. Als we ons als mensen al ergens ophouden, dan is het in de tijd. We zijn in de tijd verzonken wezens, die kunnen nadenken over het verleden en kunnen dagdromen over de toekomst. Pas vanuit deze verankering in de innerlijk ervaren tijd kan onze creativiteit gaan stromen.

Toen we ineens massaal thuis kwamen te zitten, de agenda’s leeg raakten, en tijd plotseling in overvloed aanwezig was, konden we ons opnieuw over de verhouding tussen ‘tijd en zijn’ buigen. Dat was wennen, omdat we opnieuw moesten leren om de tijd die van ons vervreemd was geraakt, weer terug te vinden. We stonden ineens in de voetsporen van Proust en gingen bewust of onbewust ‘op zoek naar de verloren tijd.’

We kunnen deze alleen op het spoor komen als we niet onder druk hoeven te presteren, te concurreren of economisch ‘rendabel’ hoeven te zijn. Alleen als we rust nemen, naar muziek luisteren of een boek lezen zijn we niet met ‘tijd hebben’ bezig, maar verliezen we ons in het moment zelf, als een eeuwigdurend ogenblik, dat ons terugbrengt bij ons zelf. We hebben echter niet vrijwillig voor deze lockdown gekozen, en dus valt het nog te bezien in hoeverre mensen zich daadwerkelijk voor deze ervaring van tijd kunnen openstellen of dat we slechts proberen om ‘de tijd te doden.’

Wat deze Corona crisis evenwel duidelijk maakt is dat we de vervreemding die het ‘tijd is geld’ principe ten opzichte van ons zelf, de anderen en de natuur heeft veroorzaakt, een halt moeten toeroepen. Hopelijk leert deze periode onze aandacht te verleggen naar zaken die ons tot mens maken en er werkelijk toe doen: verbinding, inspiratie en creativiteit. Deze tijd kan tot een collectief momentum uitgroeien waarin we het tij keren en werkelijk op creatieve wijze een duurzame en solidaire wereld vorm gaan geven. Laten we hopen dat voldoende mensen zich realiseren dat dit feitelijk onze enige optie is.

Joke Hermsen

In de reeks ‘In schitterende isolatie’ verschenen eerder:
1- De scheppende mens – Gerrie Strik
2- Brave New World – Klaas van Egmond
3- ‘Zij heeft pas een roeping’ – Joost Röselaers

4- Weerstand overwinnen – Flore Lutters
5- Je Droom Leven – Gerrie Strik

6- Het doet is het dal – Harry Starren

7- Narcissus Online – Gerrie Strik
8- Verveling, somberheid, Acedia
– Heleen Robben

Beeld: Bruno Figueiredo

Deel deze pagina: