Studiekeuzestress

Ieder jaar zien wij studenten binnenkomen met veel vragen. Wat ons daarbij opvalt is de enorme druk en verwachtingen die jullie ervaren. Jullie moeten van de samenleving, moeten van de politiek, moeten van je ouders en moeten uiteindelijk ook van een stemmetje in jezelf.  Je moet komen tot een doel, een keuze, als uitgangspunt voor een geslaagd leven. Dit doel is het eindpunt. Alles is daaraan ondergeschikt. Zonder dit doel te weten faal je, sta je op feestjes met de mond vol tanden, moet je naar een coach. Deze obsessieve doelgerichtheid maakt onzeker. Je raakt in een kramp, wordt neerslachtig, depressief en onbereikbaar. Het doel werkt als een dwang waar je aan moet voldoen. Kip en ei worden daarbij vaak verwisseld. Na de zoveelste confrontatie krijgt de uitgebluste jongere het verwijt te horen dat hij geen doel nastreeft, terwijl juist de obsessieve doelgerichtheid de gezonde ambitie en creativiteit belemmert.

Een ander uitgangspunt

Wij beginnen vanuit een ander verhaal, dat niet begint bij een beperkte doeloriëntatie, de studie of beroepskeuze, maar bij een proces van zelfontwikkeling, als belangrijkste in het leven. Succes meet je volgens ons niet aan je goede baan, je auto, je mooie huis, maar aan de mate waarin je in staat bent jezelf te ontwikkelen en de mate waarin je dat samen met anderen doet. Dat is waar het om draait.


De juiste studiekeuze bestaat niet

In het onderstaande een gesprek met Saar Frieling, oud-decaan van de Vrije Hogeschool.

Sta zelf aan het roer

Eigenlijk denk ik dat wat je in het Liberal Arts Tussenjaar doet belangrijker voor je studiekeuze is dan de praktische adviezen die ik geef. Dat maakt mijn rol als decaan ook een beetje gek. Het is telkens zoeken naar of er een probleem ligt op het gebied van studiekeuze of bij een drempel die iemand vanbinnen heeft. Kijk, als het balletje gaat rollen, dan gaat het vanzelf. Het is de kunst om te onderzoeken waarom het nog niet rolt. De juiste studiekeuze bestaat helemaal niet. Het gaat erom dat je zelf aan het roer staat en dat je zelf betekenis kan geven aan wat je doet. Het is belangrijk dat je jezelf de juiste vragen kan stellen, de vakken en bijvakken kan kiezen die jou aanspreken en dat je over je eigen drempels heen kunt stappen. Het is eigenlijk net als met een huwelijk: je kunt ontzettend leuke mannen of vrouwen tegen komen waar je vervolgens een heel ingewikkelde relatie mee hebt als je op onvrijheden stuit. Als je vrijer bent, is die relatie meestal beter. Mokken helpt nooit.

Innerlijke vrijheid

Uiteindelijk gaat het om innerlijke vrijheid. Van al die tests en folders over studies raak je eerder in de war. Ik denk niet dat je op die manier een passende studie kan vinden. Overigens moet je natuurlijk wel weten welke keuzes er zijn. In het Tussenjaar ben je bezig met innerlijke vrijheid, en dat is voor iedereen weer anders. Kunstvakken helpen daarbij, omdat je die alleen maar vanuit jezelf kunt doen. Als je er eisen aan stelt die van buiten komen, kom je denk ik niet ver. Door kunst te maken, kom je dichter bij je kern. Op het moment dat er te veel dingen voor die kern geschoven zijn, wordt het moeilijker. In het Tussenjaar kom je van alles tegen en ga je herkennen wat je doet. Je komt er bijvoorbeeld achter dat je altijd ergens aan moet voldoen. Zo is het ook bij het maken van een studiekeuze. Er zijn mensen met zoveel kwaliteiten die er toch niet helemaal bij komen omdat ze te snel willen gaan. Je mag best jong zijn en het niet weten. Innerlijke vrijheid is trouwens een oneindig proces. Ik ben daar ook nog steeds mee bezig. Voor sommigen is een studie bepalend voor je toekomst en voor anderen niet.

Jullie doen liever een paar ramen dicht

Ik heb het idee dat er de afgelopen jaren meer stress is omdat iedereen het goed wil doen. Wat ik een verschil vind, is dat er vroeger veel activisten waren: milieuactivisten, veganisten, anti-bom protestanten of punkers. Dat is bijna helemaal weg. De maatschappij is nu zo complex dat het ook niet zo makkelijk is om ergens voor of tegen te zijn. Ik heb het idee dat jullie alles dicht bij jezelf zoeken en dat jullie graag innerlijke vrijheid willen. Het contact met jezelf lijkt belangrijk. De sociale media en smartphones hebben een waanzinnige verandering gebracht. Wij wilden vroeger de wereld in, en bij wijze van spreken de ramen openzetten om te ontdekken wat er allemaal in de wereld is. Jullie doen liever een paar ramen dicht, omdat de buitenwereld zich aan jullie opdringt door al die informatie op jullie mobieltjes, computers en televisies.

Als de angst eraf is

De belangrijkste tip die ik kan geven is dat je niet te veel gaat stressen en je zorgen gaat maken. Dat is het meest verwarrende wat je kan doen. Dat zit immers in de weg om goed te kunnen voelen wat je moet doen en dan kan je niet de juiste keuze maken voor dat moment. Het gaat erom dat je bij jezelf komt. Studies onderzoeken hoeft niet een vorm van stress te zijn. Je kan gaan kijken zonder een druk dat je iets moet vinden, maar meer met een nieuwsgierigheid naar wát je gaat vinden. Zolang je iets moet, is het niet effectief. Dat kan helemaal niet, want dan ben je bezig met de oordelen van andere mensen. Daar word je zelden rijk, beroemd of gelukkig van. Als je kijkt vanuit vertrouwen, beweeg je en gaat er vanzelf een deur open. Dat is het zoeken.

Tussen stress en nieuwsgierigheid

Lui op de bank liggen kan ook een vorm van stress zijn. Bovendien kan je ook nog stress krijgen over het hebben van stress en dan maak je er een driedubbele salto van. Bij stress heb je het idee dat iets moet op een bepaalde manier. Daar tegenover staat nieuwsgierigheid. Dan ben je benieuwd wat je gaat doen en hoe iets zich aandient, “grappig, ik ga iets doen in september, ik heb nog geen idee wat. Ik ben benieuwd”. Zo houd je het open voor jezelf, houd je het vertrouwen én wordt het spannend. Vertrouw erop dat het wel iets leuks zal zijn, want je bent ook eigenlijk best wel leuk.

Mensen die innerlijke drempels blijven voelen, moeten serieus bij zichzelf te rade gaan. Vraag daar gerust hulp bij. Als de angst voor het onbekende eraf is, zit er vertrouwen in.

– Saar Frieling